[2023] Er zijn er maar weinig plekken waarbij heden en verleden van het brouwen zo mooi met elkaar verbonden als bij Vandeoirsprong. Onlangs werd gevierd dat er al vierhonderd jaar bier wordt gebrouwen aan de Koestraat in Oirschot. Vanzelfsprekend is dat allerminst. Maar de brouwerij heeft een traditie van tegen de stroom op te roeien.
Het jaar 1623, als de eerste brouwerij zich in de Koestraat vestigt, is geen eenvoudige tijd voor brouwers. De hoogtijdagen van het Nederlandse brouwen lijken voorbij. We zitten midden in de Tachtigjarige oorlog. Vanuit de handel met het oosten maken we kennis met koffie en thee. Nederlanders leren sterke drank destilleren. Het resultaat is dat er steeds minder bier wordt gedronken. En juist op dàt moment begint men in de Koestraat met brouwen. Dat heet lef hebben. Een van de brouwers is Jan Aerts van Croonenborch. Historicus Peter Zwaal stelt dat de brouwerij aan hem waarschijnlijk de naam ‘De Kroon’ te danken heeft.
In 1771 verwerft Cornelis Dielis of Dielisse de brouwerij. En dan gebeurt er iets heel bijzonders. Dielis neemt de naam van zijn brouwerij aan. Dat is echt heel apart. Meestal wordt de brouwerij naar de eigenaar vernoemd, niet andersom. Denk maar aan Heineken of Swinkels. We spreken niet over Heerlijk, Helder, Hooiberg. Om over ‘Zo. Nu eerst een Kerkdijk’ maar helemaal te zwijgen. Maar in Oirschot neemt de familie de naam van de brouwerij over. En voor nog zes generaties zwaait de familie De Kroon de scepter over de brouwerij.
Het is een brouwerij die de taal van de tijd goed verstaat. In 1925 gaat ze over op het brouwen van het dan moderne ‘pils’. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar dat is een enorme stap die heel veel investeringen vraagt. De meerderheid van de Brabantse brouwerijen durft die stap niet aan, of ze hebben er het geld niet voor. Die brouwerijen zijn stuk voor stuk verdwenen. Pils blijkt populair. Een halve eeuw later, als neven Thieu en Gerard hier de scepter zwaaien, is het zowat het enige bier dat in Nederland gebrouwen wordt. In 1996 neemt Bavaria een 50% aandeel in de brouwerij om er andere bieren dan pils te brouwen. Maar in 1999 valt desondanks het doek. Bavaria gaat een samenwerking aan met de trappisten van Koningshoeven en besluit de brouwerij in Oirschot te sluiten.
Maar dat is buiten de familie De Kroon gerekend. Zij zijn eigenaar van de gebouwen. Gerard besluit op heel kleine schaal het brouwen voort te zetten. In 2002 is de Brouwerij Oirschots bier een feit en in 2015 wordt er een nieuwe brouwinstallatie geplaatst. Het is als een rozenstruik die je terugsnoeit: dat geeft ruimte voor nieuwe groei. De naam van de brouwerij verandert in Vandeoirsprong. Een moderne brouwerij met een oude ziel. Brouwer Frans Schamp en ‘museumstuk’ Gerard de Kroon weten de tijdsgeest opnieuw in bier te vangen: een eigentijds gamma bieren gebrouwen op een plek waar de historie vanaf druipt. Het is een feestje om van het eigentijdse proeflokaal de oude brouwerij met koperen ketels in te lopen.
Op de foto brouwer proost brouwer Frans Schamp (midden) met neven Thieu (achter het bierglas) en Gerard de Kroon bij de presentatie van het jubileumboek 400 jaar brouwen aan de Koestraat